Цайвар үлийч/үлийн цагаан оготно

Бүртгэлд сонгосон аймаг болон GPS байршлыг харуулна.

Монгол нэр

Цайвар үлийч/үлийн цагаан оготно

Латин нэр

Lasiopodomys brandtii

Зүйл

Lasiopodomys brandtii

Ангилал зүй

Хээрийн

Өвчин үүсгэгчийн төрөл

Өвөл ичдэг

RNQP статус

Өмнө бүртгэгдсэн

Хорио цээрийн статус

Дотоод

Зохицуулалтын үндэслэл

ХХАА-н сайдын 2015 оны 06 сарын 26-ны А-90 тушаалын хавсралт (ХХААХҮС-ын 2018 оны А-100 тушаалаар өөрчлөлт орсон), https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=206839. Заалт: Хоёр.4.3 — Lasiopodomys brandtii R., «Цайвар үлийч».

Шинж тэмдгийн тойм

Нэг үлий /оготны нүх/ оготно 6-9 кг тэжээлийн ач холбогдол өндөртэй ургамлыг (үр)-ийг хөеө болгон нөөцөлдөг ба үлийн цагаан оготно тархсан нэг га талбайд дундажаар 7 үлий байх бөгөөд тэд нийт 42 кг ургамлыг хөеөлөн үлийдээ хадгална.

ТЭМЦЭХ АРГА

Хордуулсан өгөөш тавих нь энэ зүйлтэй тэмцэх цорын ганц үр дүнтэй арга (AgroAtlas).

Морфологийн онцлог

Үлийн цагаан оготны биеийн урт 148 мм хүртэл, сүүлний урт 18–30 мм буюу биеийн уртын ойролцоогоор 1/5 байна. Нурууны өнгө нь цайвар шаргал халиунаас бараавтар бор, бараан хул, орог бор хул хүртэл өнгөтэй бөгөөд үсний өнгө нь нас, улирал, биеийн онцлогоос шалтгаалан янз бүр байна. Хэвлий нь голдуу бор бөгөөд цайвар шаргалаас бараавтар бор юмуу ногоовтор өнгийг хосолж хувирсан байна. Сүүл нь ерөнхийдөө цайвар шаргалдуу өнгөтэй. Урд мөчдийн хумс урт бөгөөд дунд хурууны хумсны урт ойролцоогоор 2/3-тэй тэнцэнэ. Дотор талын буюу эхний хуруу мөн бага зэрэг шовх үзүүртэй жижиг хумстай. Арын тавхайн ар хэсэг нь үсээр бүрхэгдсэн бөгөөд энэ үс нь жижиг хэмжээний арын эвэрлэг товгортой. Гавал нь өргөн, хоёр нүдний хоорондох хэсгийн сэртэн сайн хөгжсөн. Сонсголын эрхтний яс нь нэлээд томорсон, үүнд хөхлөгийн яснууд хөөж томорсон байдал нөлөөлсөн байна. Мөн таслагч шүдний нүх харьцангуй урт. Дээд эрүүний арын араа шүд нь гадна талдаа гурван товгор, доод эрүүний урд талын араа шүд нь ихэвчлэн гадна талдаа мөн гурван товгортой байна. Гөлчгий нь бараан хүрэн өнгөтэй, хоёр сарын дараа бие гүйцсэнтэйгээ ижил зүстэй болдог. Бие гүйцсэн оготны биеийн урт 100-150 мм, сүүл нь 18-30 мм байна. Цайвар үлийчийн үржил эхлэх, дуусах хугацаа жил бүр харилцан адилгүй боловч ихэвчлэн 4-р сараас 8 сар хүртэл 3.5-5 сар үргэлжилнэ. Эмэгчин оготно 7-10 ш гөлчгий гаргана. Хавраас намар хүртэл нэг хос оготно 40-60 хүртэл толгой болж өсөх боломжтой ба 1,5-2 жил насална.

Үе шатны онцлог

Cricetidae

Монгол дахь тархалт

Байгаа

Аймаг/сум

Аймаг - Завхан, Аймаг - Дорнод, Аймаг - Сүхбаатар, Аймаг - Хэнтий, Аймаг - Төв, Аймаг - Сэлэнгэ, Аймаг - Өвөрхангай, Аймаг - Дундговь, Аймаг - Дорноговь, Аймаг - Говьсүмбэр, Аймаг - Архангай, Аймаг - Баянхонгор, Аймаг - Увс, Аймаг - Дархан-Уул

Илэрсэн байршил

Хөнөөлт мэрэгчдийн судалгаа, аймаг: Говь-Алтай, Дорнод, Завхан, Сэлэнгэ, Төв, Увс, Хэнтий. Хэнтий: тохиолдоц «дунд», 40 бодгаль; Төв аймаг: Аргалант, Архуст, Баяндэлгэр, Баянхангай, Баянцогт, Лүн, Сүмбэр, Сэргэлэн, Угтаалцайдам, Цээл, Эрдэнэ, Эрдэнэсант сум («1 балл»); Говь-Алтай: Тайшир, Дэлгэр сумын урд хил дагуу. Эх сурвалж: Хөнөөлт мэрэгчдийн судалгааны нэгтгэл, аймгуудын тайлан (Excel).

GPS координат

N49.024898, E111.636166

Тархалтын динамик

Монгол орны 17 аймгийн нутаг дэвсгэрт нийт 113 сая га -д нь үлийн цагаан оготно тархсан

Эдийн засгийн босго

8–20 эзэнтэй нүх/1га

Тандалтын огноо

2026.07.29

Илрүүлсэн огноо

1926.05.29

Тэмдэглэл

2026-10-18 засвар: ангилал/төлөв → Хорио цээрийн / Дотоод (А-90 Хоёр.4.3); өмнө: HIGHLY_DANGEROUS/Энгийн. Нэрийн засвар (2026-10-19): Латин нэр: «Lasiopodomys brandtii, Radde 1861» → «Lasiopodomys brandtii»; зохиогчийн нэр: Radde, 1861. AgroAtlas нөхөлт (тэмцэх арга): Karlik F.A, «Агроэкологийн атлас — ОХУ ба хөрш орнууд», http://www.agroatlas.ru/en/content/pests/Lasiopodomys_brandti/ (ОХУ ба хөрш орнуудын нөхцөлд тулгуурласан), 2026-10-19.

Эх сурвалж

Хөнөөлт мэрэгчдийн судалгааны нэгтгэл, аймгуудын тайлан (Excel). Импортолсон: 2026-10-18.

Хөгжлийн үе шат

Нас бие гүйцсэн үе, Өсвөр нас, Нялх төл

Үржлийн идэвхжил

Өндөр

Өсөлтийн хурд

Хурдан

Популяцийн өсөлт

Өсөлттэй

Хооллолтын идэвх

Өндөр

Амьдралын мөчлөгийн үе

Өвөлжсөн бие гүйцсэн оготно- хээлтүүлэг – төллөлт- нярай төл - өсвөр оготно-бэлгийн бойжилт -үржилд орох - популяцийн олшрол – өвөлжилтөнд орох

Температурын бага

5°C

Температурын дээд

25°C

Үе дамжилт

Олон үе

Экологийн хүчин зүйл

Ургамлын бүрхэц

EIL утга

8

Хэмжих нэгж

га

Хяналт-шинжилгээний хугацаа

Тариалангийн талбайн тандалт, амьд нүх тоолох, нягтшил тогтоох ажлыг III–IX сард, ялангуяа V–VIII сард эрчимжүүлэх нь практик ач холбогдолтой.