Хэргэлзий оготно

Бүртгэлд сонгосон аймаг болон GPS байршлыг харуулна.

Монгол нэр

Хэргэлзий оготно

Латин нэр

Microtus gregalis

Зүйл

Microtus gregalis

Ангилал зүй

Хээрийн

Өвчин үүсгэгчийн төрөл

Microtus gregalis

RNQP статус

Өмнө бүртгэгдсэн

Хорио цээрийн статус

Энгийн

Шинж тэмдгийн тойм

Олноор үржих жилүүдэд үр тарианы ноцтой хортон; зарим талбайд нүхний нягт 15 мянга/га-аас давна. Уулын бэлчээрийн нийт фитомассыг бууруулж, зарим газарт олон наст өвслөг тэжээлийн ургамлын 50–75%-ийг устгадаг; ногоон ургамалгүй, нүхний шороон овоолготой толбо үүснэ. Туляреми болон бусад халдварт өвчний тээгч.

ТЭМЦЭХ АРГА

Талбайг хөрс эргүүлэн гүн хагалах нь үр дүнтэй агротехникийн арга (ялангуяа салхины элэгдэлтэй бүсэд гүн хагалгаа хийдэггүй талбайд).

Морфологийн онцлог

Тундрын том хэлбэр 140 мм хүртэл (сүүл 43 мм хүртэл, биеийн 21.5–33.3%), хээрийн жижиг хэлбэр 115 мм хүртэл (сүүл 24 мм хүртэл, 24–28%). Нүд бусад саарал оготноос жижиг; хойд хөлийн улд 5 биш 6 дэвсгэр. Нуруу бор-сааралаас улаавтар-шаргал, хэвлий бараан сааралаас шаргал. Дагз, нурууны урд хэсгээр бүдэг хар судал (залууд тод). Сүүл тод хоёр өнгөтэй. Хромосомын диплоид тоо 36.

Үе шатны онцлог

Cricetidae

Монгол дахь тархалт

Байгаа

Аймаг/сум

Аймаг - Завхан, Аймаг - Сэлэнгэ, Аймаг - Төв, Аймаг - Булган

Илэрсэн байршил

Хөнөөлт мэрэгчдийн судалгаа, аймаг: Завхан, Сэлэнгэ. Тариалангийн талбай, түүний захаар тархсан; судалгааны дүгнэлтээр тарималд учруулах хөнөөл бага. Эх сурвалж: Хөнөөлт мэрэгчдийн судалгааны нэгтгэл, аймгуудын тайлан (Excel).

Тархалтын динамик

Дэлхийн тархалт: Евразийн хойд болон төв хэсгийн хээр, ойт хээр, тундр, уулын хээрийн бүсэд тархсан бөгөөд ОХУ-ын Сибирь, Казахстан, Монгол, БНХАУ-ын хойд хэсгийн тохиромжтой амьдрах орчинд тохиолдоно. Монгол орны хээр, ойт хээр, уулын хээр, хуурай хээрийн бүсийн өвслөг ургамлын бүрхэвчтэй газар, бэлчээр, голын хөндий болон тариалангийн талбайн зах орчимд тохиолдоно. Тархалтын нягтрал нь ургамлын бүрхэвч, хөрсний нөхцөл, идэш тэжээлийн хүртээмжээс хамааран харилцан адилгүй байна.

Тэмдэглэл

Судалгааны баримтаар нэмсэн. Овгийг судалгааны файлаас (Сэлэнгэ аймгийн ангилал зүйн хүснэгт) авсан. Эрсдэлийн түвшинг судалгааны «тохиолдоц бага, хөнөөл бага» дүгнэлтээр тогтоосон. ГАРААР ШАЛГАХ: хорио цээрийн ангилал түр «Зохицуулалттай хорио цээргүй» (эх сурвалжгүй, санг жишсэн); нэршлийг GBIF/COL-оор баталгаажуулах; тэмцэх арга бөглөөгүй. Биологийн онцлог (хөгжлийн үе шат, хэмжих нэгж): ангилал зүйн бүлгээр, 2026-10-18. Хорио цээрийн статус «Энгийн»: ХХААХҮС-ын 2015 оны А-90 тушаалын хавсралтын (2018 оны А-100-аар өөрчилсөн) Нэг, Хоёр жагсаалтад ороогүй, 2026-10-19. AgroAtlas нөхөлт (шинж тэмдэг/хөнөөл, морфологи, тэмцэх арга, амьдралын мөчлөг, үеийн тоо, экологийн хүчин зүйл, популяцийн өсөлт, үржлийн идэвх, өсөлтийн хурд): Karlik F.A, «Агроэкологийн атлас — ОХУ ба хөрш орнууд», http://www.agroatlas.ru/en/content/pests/Microtus_gregalis/ (ОХУ ба хөрш орнуудын нөхцөлд тулгуурласан), 2026-10-19.

Эх сурвалж

Хөнөөлт мэрэгчдийн судалгааны нэгтгэл, аймгуудын тайлан (Excel). Импортолсон: 2026-10-18.

Хөгжлийн үе шат

Нялх төл, Өсвөр нас, Нас бие гүйцсэн үе

Үржлийн идэвхжил

Өндөр

Өсөлтийн хурд

Хурдан

Популяцийн өсөлт

Тэсрэлттэй

Амьдралын мөчлөгийн үе

Хэргэлзий оготно (Microtus gregalis) нь бэлгийн үржилтэй, амьд зулзага төрүүлдэг, өвлийн ичээнд ордоггүй мэрэгч бөгөөд хавраас намрын улиралд үржлийн идэвхжил нэмэгдэж, ойролцоогоор 19–22 хоног хээл тээсний дараа ихэвчлэн 4–8 зулзага төрүүлэн, эхийн сүүгээр бойжуулж, өсвөр болон бэлгийн бойжилтын үе шатыг дамжин нас бие гүйцдэг бөгөөд өвлийн улиралд цасан бүрхэвчийн доорх хонгил, үүрэнд идэвхжилээ хадгалан амьдралын мөчлөгөө үргэлжлүүлнэ.

Температурын бага

5°C

Температурын дээд

35°C

Үе дамжилт

Олон үе

Экологийн хүчин зүйл

Чийг, Ургамлын бүрхэц, Боловсруулалт

Хэмжих нэгж

га

Хяналт-шинжилгээний хугацаа

IV–X сар. Популяцийн огцом өсөлт ажиглагдсан үед нэмэлт тандалт судалгааг хийнэ.