Тарианы энгийн бүгэг

Бүртгэлд сонгосон аймаг болон GPS байршлыг харуулна.

Монгол нэр

Тарианы энгийн бүгэг

Латин нэр

Hadena basilinea

Зүйл

Hadena basilinea

Ангилал зүй

Бүрэн хөгжилтэй

Өвчин үүсгэгчийн төрөл

Хайрс далавчтан (Lepidoptera

RNQP статус

Өмнө бүртгэгдсэн

Хорио цээрийн статус

Дотоод

Зохицуулалтын үндэслэл

ХХАА-н сайдын 2015 оны 06 сарын 26-ны А-90 тушаалын хавсралт (ХХААХҮС-ын 2018 оны А-100 тушаалаар өөрчлөлт орсон), https://legalinfo.mn/mn/detail?lawId=206839. Заалт: Хоёр.2.1 — Hadena basilinea Schiff., «Үр тарианы энгийн бүгэг эрвээхий».

Гол эзэн ургамал

улаан буудай, арвай, хөх тариа зэрэг үет ургамлын түрүүнд хөнөөл учруулж, үрийн эдийг мэрж хооллодог.

Шинж тэмдгийн тойм

Авгалдай түрүүн дотор үрийг идсэнээс үрийн гадаргуу дээр ойролцоогоор 1 мм урт нарийхан мөр үүсч, үрийн хэлбэр гажин, түрүү сул, салхаг болж дүүрэлт муудна. Тархалт, нягтрал ихсэхэд үрийн дүүрэлт алдагдаж, нийт ургацын 8–10 хувь хүртэлх алдагдал тогтмол тохиолддог бөгөөд үрийн чанар доройтно.

ТЭМЦЭХ АРГА

Тарианы энгийн бүгэгийн авгалдайн тархалт эдийн засгийн хор хөнөөлийн босгыг давсан үед дараах химийн арга хэмжээг хэрэгжүүлнэ. • Тарианы түрүү үүсэх – цэцэглэлт эхлэх үе-д авгалдайн тоо ихэссэн нөхцөлд пиретроид нэгдлийн инсектицидийг хэрэглэнэ. • Децис, Карате, Сумицидин зэрэг бэлдмэлээс аль нэгийг 0,25–0,3 л/га тунгаар ажлын уусмал бэлтгэн шүршиж хэрэглэнэ. • Шүршилтийг оройн сэрүүн цагт (18:00–22:00), салхи багатай үед гүйцэтгэх нь үр нөлөөг нэмэгдүүлнэ. • Химийн тэмцлийг УХЦА-ийн зарчимд нийцүүлэн, ашигтай шавьжид сөрөг нөлөө багатайгаар, давтан хэрэглэхээс зайлсхийж зохион байгуулна.

Морфологийн онцлог

Бие гүйцсэн эрвээхэй шар саарал, цайвар хүрэн өнгө зүстэй, өмнөд далавчин дээрээ тууш хар зураас, бөөр болон дугуй хэлбэрийн толботой. Хойд далавч сааралдуу хүрэн өнгөтэй, ирмэгээрээ хар хүрээтэй. Далавчны дэлгэмэл 35–42 мм. Өндөг нь шаргал өнгийн, хагас бөмбөлөг хэлбэртэй, цацраг маягийн товгор гадаргуутай. Авгалдай нь шарватар саарал өнгөтэй, хүрэн толгойтой, нуруугаараа гурван тууш судалтай, биеийн урт 35–40 мм. Жилд нэг удам үүсгэнэ. Тавдугаар сарын сүүлчийн арав хоногоос бие гүйцсэн эрвээхийн нисэлт эхэлж 25–30 хоног үргэлжилнэ. Эмэгчин эрвээхий 3–8 хоногт үр тогтож, дараагийн 15–25 хоногт өндөглөж, дунджаар 150–200 өндөг төрүүлдэг. Өндөгний үр хөврөлийн хөгжил 10–15 өдөр үргэлжилж, зургаадугаар сарын дунд үеэс авгалдай гарна. Авгалдай түрүүн дотор үрийг мэрж хооллож, бүрэн хөгжсөний дараа хөрсний 4–8 см гүнд орж хүүхэлдэй болж өвөлжинө.

Үе шатны онцлог

Шөнөч эрвээхэйн овог (Noctuidae)

Гэмтээх эрхтэн

Мэрэх

Монгол дахь тархалт

Байгаа

Аймаг/сум

Аймаг - Дархан-Уул, Аймаг - Сэлэнгэ, Аймаг - Орхон, Аймаг - Төв, Аймаг - Увс

Тархалтын динамик

Монгол Улсын Орхон–Сэлэнгийн тариалангийн төв бүс, цөлөрхөг хээрийн бүс, Увс нуурын хотгорт тархсан бөгөөд зарим жилд голомтлон олшрох шинжтэй.

Эдийн засгийн босго

Тариалангийн талбайн 1 метр квадрат тутамд 40 ширхэг авгалдай илрэх үед. Сүүн болцын үед 100 түрүү тутамд 20 хүртэлх авгалдай илрэхэд эдийн засгийн босгод хүрсэн гэж үзнэ.

Тэмдэглэл

2026-10-18 засвар: латин нэр «Hadena basilina F»→«Hadena basilinea F.». Биологийн онцлог (хөгжлийн үе шат, хэмжих нэгж): ангилал зүйн бүлгээр, 2026-10-18. Нэрийн засвар (2026-10-19): Латин нэр: «Hadena basilinea F.» → «Hadena basilinea»; зохиогчийн нэр: F.. AgroAtlas нөхөлт (амьдралын мөчлөг, үеийн тоо, экологийн хүчин зүйл): Grichanov I.Ya., Ovsyannikova E.I, «Агроэкологийн атлас — ОХУ ба хөрш орнууд», http://www.agroatlas.ru/en/content/pests/Apamea_sordens/ (ОХУ ба хөрш орнуудын нөхцөлд тулгуурласан), 2026-10-19.

Эх сурвалж

EPPO Global Database (gd.eppo.int). EPPO код: PARIBA. https://gd.eppo.int/taxon/PARIBA. Хандсан огноо: 2026-10-17.

Хөгжлийн үе шат

Өндөг, Авгалдай, Хүүхэлдэй, Нас бие гүйцсэн

Амьдралын мөчлөгийн үе

Өвөлжилт: гүйцсэн авгалдай талбайд 10 см хүртэл гүнд, хадлангийн овоо, ишний үлдэгдэлд; −15°C-т 8–10 цаг тэсвэрлэнэ. Эрвээхэй V сарын хоёрдугаар хагасаас VII сарын сүүл хүртэл нисэнэ. Өндөглөлт буудайн цэцэглэлт, сүүн боловсролттой давхцана; өндгийг түрүүний сувдан хайрсны гадна тал, түрүүний иш, үетний навчны доод талд нэг нэгээр; эм 160–950 (2000–2500 хүртэл) өндөг; өндөг 10–14 хоногт хөгжинө. Авгалдай чийг 16%-иас бага үрээр хооллоно. Хүүхэлдэйн үе 20–30 хоног. Жилийн хур тунадас 350 мм-ээс их, VII сарын температур 18°C-ээс бага үед олноор үржинэ; хаврын буудайн түрүүжилт өндөглөлттэй давхцах нь үржилд таатай.

Үе дамжилт

Нэг үе

Экологийн хүчин зүйл

Хур тунадас, Температур, Чийг

Хэмжих нэгж

м²